ประเพณีสิบสองเดือนของชาวอำเภอจอมทอง
(การนับเดือนทางภาคเหนือ จะต้องนับเดือนล่วงหน้าไปอีก 2 เดือนภาคกลาง)
เดือนเกี๋ยง หรือ เดือนอ้าย
ตรงกับเดือนเอ็ดของภาคกลาง(ช่วงเดือนตุลาคม) ประเพณีที่ถือปฎิบัติคือ ประเพณ๊ตักบาตรเทโว(เทโวโรหนะ) ซึ่งเชื่อว่าในสมัยพุทธกาล พระพุทธเจ้าได้เสด็จไปจำพรรษา ณ. สวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อทรงโปรดพระมารดา ครั้นออกพรรษาจึงเสด็จกลับ โลกมนุษย์ที่เมืองสังกัสสนคร เพื่อเป็นการระลึกถึงเหตุการณ์ในครั้งนี้จึงพร้อมกันทำบุญตักบาตร โดยถือเหมือนหนึ่งว่าใส่บาตรพระพุทธเจ้าที่ลงมาจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์
เดือนยี่
ตรงกับเดือนสิบสองของภาคกลาง (ช่วงเดือนพฤศจิกายน )จะมีประเพณ๊เดือนยี่เป็ง โดยมีการทำบุญตักบาตร ฟังเทศน์ การจุดประทีปโคมไฟ การปล่อยโคมลอย หรือ ว่าว การลอยกระทง
เดือนสาม
ตรงกับเดือนหนึ่งของภาคกลาง (ช่วงเดือนธันวาคม) โดยมีประเพณีเขช้ารุกขมุลหรือโสสานกรรม ชาวบ้านบางท้องที่ เรียกว่า อยู่ก่ำ คือพระสงฆ์ออกจากวัดที่อาศัยอยู่ตามปกติ ไปอาศัยอยู่ใต้โคนต้นไม้หรือในป่าช้าต้องถือปฎิบัติใน ธุดงควัตรอย่างเคร่งครัด ระยะเวลาที่กำหนด 5 วัน 7 วัน หรือ 15 วัน ประชาชนก็พากันไปร่วมทำบุญ ฟังเทศน์ทุกวัน
เดือน สี่
ตรงกับเดือนสองของทางภาคกลาง(ช่วงเดือนมกราคม) จะมีประเพณ๊ตานข้าวใหม่ เป็นเดือนที่ชาวนาเก็บเกี่ยวข้าว แล้วนำไปเก็บไว้ในยุ้งฉาง ก่อนที่จะนำมาบริโภคจะนำไปทำบุญก่อน เพื่ออุทิศส่วนกุศล ให้แก่ เทพยดา พระแม่โพสพ และ ยังมีประเพณีเผาหลัว(ฟืน)พระเจ้า ซึ่งเมื่อย่างเข้าสู่ฤดูหนาว ชาวบ้านมีประเพณี โบราณสืบทอดกันมาเพื่อคลายความหนาวเย็น และ สักการะบูชาพระพุทธเจ้าโดยตัดไม้ในป่า แล้วถากเปลือกสุมไว้เป็นกองๆเวลาประมาณตี 4-5 จะมีการจุดฟืน หรือ หลัว ผิงไฟ ให้แก่พระพุทธเจ้า เพราะเชื่อว่าท่านก็คงหนาวเหมือนกัน พิธีกรรมนี้จะเริ่มจากการเตรียมฟืน(ไม้จ็)ตั้งแต่วันขึ้น 14 ค่ำเดือน 4 เหนือ
เดือนห้า
ตรงกับเดือนสามของทางภาคกลาง(ช่วงเดือนกุมภาพันธ์)จะมี ประเพณีมาฆบูชา คือชาวพุทธจะพากันนำดอกไม้ธูปเทียน ไปกราบพระรัตนตรัย ฟังเทศน์ เดินปะทักษิณเวียนเทียนรอบพระอุโสถ วิหาร หรือ เจดีย์ 3 รอบ
เดือนหก
ตรงกับเดือน สามของทางภาคกลาง(ช่วงเดือนมีนาคม) จะมี ประเพณีปอยหลวง มีการฉลองถาวรวัตถุของวัดหรือการฉลองสิ่งก่อสร้าง ที่ชาวบ้านช่วยกันสร้างข้นโดยจัดให้มีการแห่ครัวทานจากกลุ่มบ้าน่ต่างๆ ไปถวายที่วัด และมีการละเล่นต่างๆด้วย
เดือนเจ็ด
ตรงกับเดือนห้าของทางภาคกลาง (ช่วงเดือนเมษายน)จะมี ประเพณีรดน้ำดำหัวและ ประเพณีแห่ไม้ค้ำโพธิ์ ซึ่งจะเริ่มกันในวันที่ 13-15 เมษายนของทุกปี จะมีการเล่นสาดน้ำการทำบุญที่วัดปล่อยสัตว์การขนทรายเข้าวัด การรดน้ำดำหัวญาติผู้ใหญ่ หรือ ผู้ที่เคารพรัก
เดือนแปด
ตรงกับเดือนหกของทางภาคกลาง(ช่วงเดือนพฤษภาคม) จะมี ประเพณีเดือนแปดเป็ง จะมีการทำบุญตักบาตรตามวัดต่างๆ และ เดือนแปดเป็ง(เพ็ญ) ตรงกับวันวิสาขบูขาและเป็นประเพณีที่สำคัญของท้องถิ่นด้วย
เดือนเก้า
ตรงกับเดือนเจ็ดของภาคกลาง (ช่วงเดือนมิถุนายน) จะมี ประเพณีเดือนเก้าเป็ง จะมีการทำบุญตักบาตร และมีการสรงน้ำพระธาตุเจ้าศรีจอมทอง รวมทั้งมีการละเล่นต่างๆ และ ประเพณีเลี้ยงผีปู่ ย่า หรือ ผีบรรพบุรุษ เช่น ประเพณี การฟ้อนผีมด
เดือนสิบ
ตรงกับเดือนแปดของทางภาคกลาง(ช่วงกรกฎาคม) จะมีประเพณ๊ทำบุญเข้าพรรษาในวันขึ้น15ค่ำ ซึ่งพุทธศาสนิกชนจะพากันทำบุญตักบาตรที่วัด พร้อมทั้งจะปณิธานว่าจะลด ละ เลิก อบายมุขทุกอย่าง
เดือนสิบเอ็ด และ เดือนสิบสอง
ตรงกับเดือนเก้าและเดือนสิบของทางภาคกลาง (ช่วงสิงหาคม/กันยายน) จะมีประเพณีถวายสลากภัตร หรือ การตานก๋วยสลาก ซึ่งเป็นการถวายทานโดยไม่เจาะจง พระสงฆ์รูปใดรูปหนึ่ง จะมีการทำก๋วย(ภาชนะที่สานด้วยไม้ไผ่บรรจุข้าวปลาอาหารและสิ่งจำเป็นและมีการจับสลากว่าจะได้นำไปถวายพระสงฆ์รูปใด
ข้อมูลจากหนังสือประวัติเมืองจอมทอง
คณะกรรมการสภาวัฒนธรรมอำเภอจอมทอง